Efektywność nawożenia BIOILSĄ 12,5 orkiszu jarego w 2016 r.

Artykuł w pdf.

Pszenica orkisz to stary gatunek pszenicy, który w Polsce został przywrócony do uprawy przez rolników ekologicznych pod koniec XX wieku. Należy on do grupy pszenic niewymłacalnych, czyli takich u których po zbiorze kombajnem nie uzyskuje się czystego ziarna (pozbawione plew i plewek, jak to ma miejsce u pszenicy zwyczajnej), lecz kłoski. Kłoski te trzeba następnie poddać odplewianu z użyciem odpowiednich maszyn. Po odplewieniu, zależnie od gatunku, odmiany, jakości gleby, stanowiska i przebiegu wegetacji (głównie dostępności wody) plewy (oraz te ziarniaki lub ich fragmenty, których nie udało się wyłuskać z plew) stanowią od 27 do nawet 50% plonu kłosków. Generalnie im gorsza gleba, uboższa w składniki pokarmowe, silniejsze zachwaszczenia i większy niedobór wody, tym większy spadek plonu brutto (w plewkach) i netto (po odplewieniu). Pamiętajmy, że chociaż orkisz można uprawiać na glebach słabszych niż zalecanych pod pszenicę zwyczajną, to chcąc uzyskać zadowalające plony i dorodne ziarniaki (łatwo odplewiające się ziarno), wymagania w stosunku do jakości i żyzności gleby powinny być wysokie.

Często w zaleceniach agrotechnicznych podnosi się, że orkisz ma mniejsze wymagania przedplonowe od pszenicy zwyczajnej, więc może być uprawiany po zbożach. Naturalnie jest to możliwe, ale rodzi określone konsekwencje. Po przedplonie zbożowym zawsze istnieje większe ryzyko porażenia roślin przez patogeny odglebowe, a także zwiększone ryzyko silnego zachwaszczenia (patrz tabela 1). Ponadto po zbożach w glebie nie ma odpowiednio dużo azotu, a jeśli do tego przyoruje się słomę, co jest dobrą praktyką w gospodarstwach bezinwentarzowych, sytuacja staje się jeszcze gorsza.

 

Wyszczególnienie

 

Obornik

 

Słoma

Nawozy zielone

Motylkowate wiel. i ich miesz. z trawami

motylkowate

krzyżowe

Rozluźnienie podglebia

x

xx

Poprawa struktury

xx

x

x

x

xxx

Wzrost zawartości próchnicy

xx

xx

xx

xx

xxx

Wzrost zawartości N w glebie

xx

xx

xxx

Poprawa zasobności gleby w P, K, Ca, Mg i mikroelementy

xx

x

­–

x

Zachwaszczenie:
– zwiększa

– ogranicza

 

x

 

x

 

x

x

 

x

x

 

(xx)1

xx

Nasilenie chorób i szkodników:
– zwiększa

– ogranicza

 

x

 

x

 

x

x

 

x

x

 

(x)2

x

 

Tabela 1. Oddziaływanie różnych form nawozów organicznych i resztek pożniwnych na właściwości gleby (oddziaływanie: x – słabe, xx – średnie, xxx – duże). 1/ dotyczy chwastów wieloletnich; 2/ dotyczy specyficznych chorób i szkodników tej grupy roślin. Źródło: Chemiczne uwarunkowania żyzności gleby w rolnictwie ekologicznym, 2013.

Słoma charakteryzuje się szerokim stosunkiem C : N, rzędu 50-80 : 1. Przyoranie jej bez dodatku N spowoduje zablokowanie tego składnika w glebie przez mikroorganizmy rozkładające słomę. W konsekwencji w glebie zabraknie azotu dla roślin następczych, w naszym przypadku orkiszu. Wobec głębokiego niedoboru azotu rośliny krzewią się słabo, zawiązują mało kłosków i ziaren w kłoskach. Uzyskujemy więc przerzedzony łan o słabej dynamice wzrostu, co poza niskim plonowaniem oznacza zwiększone zachwaszczenie, a stąd trudności ze zbiorem. Powstaje też konieczność oczyszczania kłosków i ziarna z nasion chwastów, a także ich dosuszania (zwiększonemu zachwaszczeniu z reguły towarzyszy zwiększona wilgotność łanu i samego ziarna).

W uprawie konwencjonalnej na słomę przeznaczoną do zaorania stosuje się od 6 do 7 kg N na każdą tonę biomasy. Oznacza to mniej więcej 35 - 40 kg N na 1 ha. W rolnictwie ekologicznym podobną funkcję do syntetycznych nawozów azotowych, może spełnić dodatek azotu w formie gnojowicy lub gnojówki. Jeśli jednak w gospodarstwie nie ma zwierząt to i w/w nawozów również nie ma. W gospodarstwie ekologicznym w takiej sytuacji możemy zastosować organiczny nawóz azotowy BIOILSA 12,5 o 12,5% zawartości azotu.

W uprawie zbóż bardzo ważne jest optymalne odżywienie roślin, które odpowiada za wysoką jakość technologiczną ziarna. Źle odżywione rośliny dają drobne, silnie przylegające do plew ziarniaki, które trudno odplewić. W takim przypadku straty ziarna podczas przerobu rosną i spada opłacalność produkcji.

Orkisz bardzo wdzięcznie reaguje na nawożenie azotem, z tym, że w rolnictwie ekologicznym bardzo ograniczona jest ilość nawozów azotowych. Obecnie jedynym, dopuszczonym do stosowania w produkcji ekologicznej nawozem handlowym o wysokiej zawartości azotu jest BIOILSA 12,5. Odżywia on rośliny wolnodziałającym azotem organicznym, przez dłuższy okres wegetacji. Zawiera także siarkę organiczną oraz węgiel organiczny, które są doskonałym surowcem dla mikroorganizmów glebowych.

Odwołajmy się do doświadczenia polowego, które przeprowadzono w 2016 r. w bez-inwentarzowym gospodarstwie ekologicznym w Dąbrówce (woj. warmińsko-mazurskie). Gospodarstwo to zajmuje ok. 500 ha użytków rolnych, w większości gruntów ornych, na których uprawia się zboża, a także bobik i koniczynę (ta ostatnia na cele nawozowe i na nasiona). Badania przeprowadzono na orkiszu jarym odmiany ‘Wirtas’. Uprawiano go na glebie ciężkiej po przedplonie zbożowym. Słoma z przedplonu została wprowadzona do gleby.

W nawożeniu azotem zastosowano nawóz organiczny BIOILSA 12,5, dozwolony do stosowania w rolnictwie ekologicznym, w dawce 250 kg/ha.
W środkowej części pola o całkowitej powierzchni ok. 100 ha, wysiano kilka rzędów orkiszu (w sumie na ok. 10 ha), pod który zastosowano BIOILSĘ 12,5. Co godne podkreślenia, rolnik zaproponował rewelacyjny sposób aplikacji tego nawozu. Dysponując siewnikiem ze skrzynią działową, BIOILSĘ 12,5 wprowadził do gleby jednocześnie wraz z siewem kłosków orkiszu. Nawóz został więc zaaplikowany w jednym przejeździe z siewem, bez dodatkowych kosztów i dodatkowego ugniatania gleby. Co więcej nawóz trafił od razu tam, gdzie jest najbardziej potrzebny – w sąsiedztwo rozwijających się korzeni orkiszu. Granulki BIOILSY 12,5 umieszczone na głębokości ok. 4-5 cm pod powierzchnią gleby, znajdują wystarczająco dużo wilgoci by mikroorganizmy glebowe mogły od razu rozpocząć ich rozkład i uwalnianie azotu. Szybko wysłany sygnał do młodych roślin orkiszu (mówiący, że w glebie dostępny jest azot), stymuluje je do krzewienia i intensywnego rozwoju.

Na efekty nie trzeba było długo czekać – już od fazy krzewienia rośliny nawożone BIOILSĄ 12,5 charakteryzowały się intensywnie zielonym zabarwieniem, silniejszym rozkrzewieniem i dynamicznym rozwojem. Lepszy rozwój łanu utrzymał się aż do jego dojrzałości (fot. 1).

Rośliny nawożone są wyższe, łan jest lepiej zagęszczony, a dojrzewanie do zbioru opóźnione. Nienawożony orkisz rosnący tuż obok roślin nawożonych jest niższy, ma cieńszą słomę (wiele źdźbeł uległo złamaniu). Przewagę roślin nawożonych dokumentuje fotografia nr 2, pokazująca wielkość próbek roślin pobranych z powierzchni 0,25 m2.

Orkisz nawożony BIOILSĄ 12,5 zawiązał o 100 kłosów więcej na 1 m2, czyli o ok. 20%. Co ważne wśród tych „dodatkowych” kłosów większość stanowiły kłosy dorodne (tab. 2).

Wyszczególnienie

Nawożenie orkiszu

Bez nawożenia

BIOILSA 12,5

Liczba źdźbeł o kłosach dorodnych, szt.∙m-2

131

211

Liczba źdźbeł o kłosach przeciętnych, szt.∙m-2

212

279

Liczba źdźbeł o kłosach marnych, szt.∙m-2

158

119

Liczba niedogonów, szt.∙m2

2

0

Liczba źdźbeł produktywnych, szt.∙m-2

501

609

Tabela 2. Struktura łanu orkiszu jarego odmiany Wirtas na glebie ciężkiej nawożonego BIOILSĄ 12,5, Dąbrówka 2016. Nie tylko źdźbła, ale i kłosy nawożonych roślin były dłuższe. Miały one większą liczbę i masę ziaren (tab. 3).

 

Wyszczególnienie

Nawożenie orkiszu

Bez nawożenia

BIOILSA 12,5

Długość źdźbła, cm

85,3

102,9

Długość kłosa, cm

7,40

8,39

Liczba kłosków w kłosie, szt.

10,8

12,4

Liczba ziaren w kłosie, szt.

16,3

19,3

Masa ziaren z kłosa, g

0,515

0,608

Tabela 3. Elementy plonowania orkiszu jarego odmiany Wirtas na glebie ciężkiej nawożonego BIOILSĄ 12,5, Dąbrówka 2016.

W konsekwencji rośliny nawożone wydały o 1,5 t z ha większy plon kłosków[1] i o ponad 1 t z ha odplewionego ziarna (tab. 4). Zwiększenie plonu kłosków przy ich obecnej cenie (jesień 2016 r.) ok. 1 500 – 1 800 zł za 1 t, oznacza wzrost przychodu 2 200 – 2 600 zł z 1 ha. Wobec ceny BIOILSY 12,5 ok. 2 000 zł netto za 1 t (ok. 500 zł za 250 kg, tj. dawkę zastosowaną w omawianym eksperymencie), rolnik zyskuje od ok. 1 700 do 2 100 zł z każdego ha.

Wyszczególnienie

Nawożenie orkiszu

Bez nawożenia

Bioilsa 12,5

Plon kłosków, t∙ha-1

3,58

5,04

Plon ziarna odplewionego, t∙ha-1

2,65

3,75

Plon słomy, t∙ha-1

4,66

6,16

Biomasa chwastów, t∙ha-1

0,65

0,34

Udział chwastów w biomasie łanu, %

8,16

2,30

Tabela 4. Wydajność orkiszu jarego odmiany Wirtas na glebie ciężkiej nawożonego BIOILSĄ 12,5, Dąbrówka 2016.

Warto dodać, że z uwagi na przerzedzenie i słabszą dynamikę rozwoju orkiszu na tej części pola, gdzie nie zastosowano BIOILSY 12,5, wystąpiło nie tylko zmniejszenie plonu, ale i silniejsze zachwaszczenie, wyrażone większym udziałem chwastów w biomasie łanu (tab. 4). Prawdopodobnie, jest to spowodowane intensywniejszym rozwojem roślin orkiszu, lepiej odżywionych w azot pochodzący z BIOILSY 12,5, które dzięki temu wygrały konkurencję z chwastami, szybciej opanowując powierzchnię pola.

[1] W rolnictwie ekologicznym, szczególnie w wymianie międzynarodowej, handluje się najczęściej nieodplewionym ziarnem w kłoskach.

 

Fotografia 1. Z lewej gęsty, wysoki i wciąż prowadzący wegetację łan orkiszu nawożony BIOILSĄ 12,5. Z prawej rośliny niskie, przerzedzone, które już zakończyły swój rozwój. Fot. J. Tyburski 

Fotografia 2. Z lewej 4 próbki roślin orkiszu (każda z powierzchni 0,25m2) nawożonych BIOILSĄ 12,5, a z prawej 4 próbki roślin nienawożonych. Widoczny jest zwiększony udział chwastów w próbkach nienawożonego orkiszu. Fot. J. Tyburski


Projekt graficzny Ambitny Plan™. Realizacja Arteneo. Prawa autorskie NaturalCrop Poland Sp. z o.o.. Wszystkie prawa zastrzeżone.