Fosforyny czyli nowy trend w produkcji roślinnej

Przez wiele lat rolnicy na całym świecie stosowali siarkę oraz niektóre mikroelementy tj. cynk, miedź i mangan do zwalczania patogenów roślinnych. Niedawno stwierdzono, że również związek o nazwie monofosforan potasu ma podobne działanie. Nawozy zawierające jon fosforynowy (H2PO3-, HPO32-) są nowością na polskim rynku. Obecnie stosuje się je głównie w sadach pod kątem zwiększania odporności jabłoni na parcha. Jednakże na zachodzie z powodzeniem są stosowane w uprawach polowych tj. ziemniaki czy warzywa pod kątem zwiększania odporności na zarazę ziemniaczaną, zgorzele siewek, rizoktoniozę, szarą pleśń oraz mączniaki rzekome i prawdziwe.

Trochę zamieszania wprowadza fakt, że produkty zawierające fosforyny (najczęściej fosforyn potasu) sprzedawane są jako nawozy PK lub NP. Dlatego warto wyjaśnić czym fosforany (H2PO4-, HPO42-) różnią się od fosforynów (H2PO3-, HPO32-).

Fosfor jest pierwiastkiem chemicznym o symbolu P i jednym z trzech najważniejszych makroskładników niezbędnych dla prawidłowego wzrostu i plonowania roślin. Powszechnie jest spotykany w nieorganicznych skałach fosforanowych. Fosfor jest składnikiem ścian komórkowych, DNA, RNA oraz wysokoenergetycznych związków ATP i ADP i tym samym istotnym elementem dla wszystkich żywych komórek. Ze względu na dużą reaktywność, fosfor nie występuje w postaci wolnego pierwiastka w przyrodzie. Jest bardzo reaktywny i w połączeniu z innymi elementami, takimi jak tlen i wodór szybko tworzy związki. Fosfor przy pełnym utlenieniu jest połączony z czterema atomami tlenu i tworzy dobrze znaną cząsteczkę fosforanu (H2PO4-, HPO42-), która wykazuje działanie odżywiające rośliny (nawozowe). Jeśli nie jest całkowicie utleniony, a atom wodoru zajmuje miejsce jednego z atomów tlenu tworzy cząsteczkę nazywaną fosforynem (H2PO3-, HPO32-) i wykazuje działanie wspomagające ochronę. Ze względu na swoją budowę fosforyny w porównaniu do fosforanów są lepiej rozpuszczalne w wodzie, szybciej pobierane przez rośliny i bardziej mobilne w tkankach przewodzących (działają systemicznie). Bez względu na rodzaj aplikacji (dokorzeniowy czy dolistny) są rozprowadzane po całej roślinie, co w efekcie przekłada się na ich wysoką skuteczność. Mechanizm działania polega na stymulacji produkcji fitoaleksyn (naturalnych związków obronnych produkowanych przez rośliny tj. fenole, flawonoidy, terpenoidy) i wzmocnieniu ściany komórkowej.

Lista produktów z fosforynami, które są dostępne na rynku międzynarodowym obejmuje dużą liczbę różnych marek. W Polsce również popularność tych nawozów z roku na rok rośnie, dlatego też coraz więcej produktów pojawia się na rynku. Przy wyborze najlepszego rozwiązania warto zwrócić uwagę na kilka właściwości produktu tj. surowiec, zawartość jonu fosforynowego (nie fosforowego) i gęstość produktu, pH, a także metoda produkcji.

Surowcem wyjściowym produktów zawierających jony fosforynowe (H2PO3-, HPO32-) jest kwas fosfonowy (H3PO3) inaczej nazywany również kwasem fosforawym oraz ortofosforowym (III). Jest to materiał droższy w porównaniu do kwasu fosforowego (H3PO4), z którego produkuje się nawozy fosforowe. Niektórzy nie do końca uczciwi producenci środków fosforynowych w celu uzyskania wyższych marż i/lub niższych cen dodają do surowca kwas fosforowy (H3PO4). Wyprodukowane w ten sposób środki cechują się niższą jakością (m.in. wyższym zanieczyszczeniem) i gorszym działaniem, choć ogólna, deklarowana na etykiecie zawartość P2O5 jest wysoka. Efektem zastosowania takich środków będzie dokarmienie roślin fosforem, a nie indukcja reakcji obronnych roślin (efekt dla którego środki fosforynowe są stosowane). Dlatego tak ważnym parametrem na który należy zwracać uwagę przy wyborze środka fosforynowego jest zawartość aktywnego jonu fosforynowego (H2PO3-, HPO32-), który jest odpowiedzialny za indukcję odporności roślin, a nie na ogólną zawartość fosforu (P2O5).

Oprócz wysokiej efektywności produkt fosforynowy powinien być bezpieczny dla roślin i cechować się dobrą mieszalnością z innymi aplikowanymi środkami. Standardowo w procesie produkcji fosforynów stosuje się standardowe ciśnienie i wysoką temperaturę. W takiej reakcji powstaje dużo jonów wodorowych H+, a produkt finalny cechuje się kwaśnym pH i posiada stosunek P:K 30-20. Uniemożliwia to stosowanie środka w mieszaninach np. z preparatami zawierającymi miedź.

Innowacyjną metodę zastosowali producenci środka o nawie FosMagnum®. W wyniku reakcji egzotermicznej i zastosowaniu dużego ciśnienia produkt cechuje się unikalnym stosunkiem P:K 25-25. Dzięki czemu produkt odznacza się obojętnym pH 7,3 oraz niską zawartością chlorków. W praktyce lepiej działa na rośliny, jest lepiej wchłaniany oraz może być mieszany z większą liczbą innych preparatów stosowanych nalistnie (nie zmniejsza ich skuteczności i nie powoduje fitotoksyczności na roślinach). Wyprodukowany jest w 100% z kwasu fosfonowego (H3PO3), dzięki czemu cały fosfor zawarty w produkcie wchodzi w skład jonu fosforynowego (H2PO3-, HPO32- - aktywnego składnika), którego zawartość wynosi 404 g/l. Jest to jedna z najwyższych zawartości spotykana w produktach fosforynowych na polskim rynku. Wysokie stężenie substancji aktywnej odzwierciedla gęstość produktu, która wynosi 1,45 g/l.

W związku z powyższym fosforyny stają się interesującą alternatywą i uzupełnieniem zabiegów zwalczania chorób grzybowych. Ich unikalne właściwości świetnie wpisują się w aktualne problemy rolnictwa takie jak np. pojawianie się nowych ras grzybów chorobotwórczych odpornych na popularnie stosowane substancje aktywne fungicydów. Jednakże przed wyborem produktu z fosforynem warto dokładniej przyjrzeć się etykiecie czy też ulotce i porównać zawartość jonu fosforynowego (nie fosforowego), gęstość produktu oraz pH.

Ewelina Przybyszewska

Kierownik ds. Upraw Rolniczy

Projekt graficzny Ambitny Plan™. Realizacja Arteneo. Prawa autorskie NaturalCrop Poland Sp. z o.o.. Wszystkie prawa zastrzeżone.